Ανάλυση NYT: Γιατί ο Ερντογάν ανεβάζει την ένταση με την Ελλάδα


 


Την περασμένη εβδομάδα σε ένα κλειστό δείπνο στην Πράγα, ο πρωθυπουργός της Ελλάδας Κυριάκος Μητσοτάκης απευθυνόταν σε 44 Ευρωπαίους ηγέτες όταν ο Πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν της Τουρκίας τον διέκοψε και άρχισε να φωνάζει.


Πριν αποχωρήσει από την αίθουσα, ο κ. Ερντογάν κατηγόρησε τον κ. Μητσοτάκη για ανειλικρίνεια σχετικά με τη διευθέτηση των διαφορών στο ανατολικό Αιγαίο και κατηγόρησε την Ευρωπαϊκή Ένωση ότι τάσσεται με τα μέλη της, Ελλάδα και Κύπρο, σύμφωνα με Ευρωπαίο διπλωμάτη και δύο ανώτερους ευρωπαίους αξιωματούχους που βρίσκονταν εκεί, σημειώνουν οι New York Times.


Ενώ οι άλλοι, έκπληκτοι και ενοχλημένοι, τελείωσαν τα δείπνα τους, ο κ. Ερντογάν έστειλε «κεραυνούς» σε συνέντευξη Τύπου κατά της Ελλάδας και απείλησε με εισβολή. «Μπορεί να φτάσουμε ξαφνικά ένα βράδυ», είπε. Όταν ένας δημοσιογράφος ρώτησε αν αυτό σήμαινε ότι θα επιτεθεί στην Ελλάδα, ο Τούρκος πρόεδρος είπε: «Στην πραγματικότητα το καταλάβατε».


Το ξέσπασμα ήταν μόνο ένα από τα τελευταία του κ. Ερντογάν. Καθώς αντιμετωπίζει αυξανόμενες πολιτικές και οικονομικές δυσκολίες πριν από τις εκλογές την άνοιξη, εντείνει τις απειλές κατά του συμμάχου του στο ΝΑΤΟ από το καλοκαίρι, χρησιμοποιώντας γλώσσα που συνήθως αφήνεται σε στρατιωτικά γεράκια και σε υπερεθνικιστές.


Θα γίνει πόλεμος Ελλάδας – Τουρκίας;

Ενώ λίγοι διπλωμάτες ή αναλυτές προβλέπουν πόλεμο, υπάρχει μια αυξανόμενη αίσθηση μεταξύ των Ευρωπαίων διπλωματών ότι ένας πολιτικά απειλούμενος κ. Ερντογάν είναι όλο και πιο επικίνδυνος για τους γείτονές του — και ότι μπορεί να συμβούν ατυχήματα.


Ο κ. Ερντογάν χρειάζεται κρίση για να ενισχύσει την ασταθή του θέση μετά από σχεδόν 20 χρόνια στην εξουσία, δήλωσε ένας διπλωμάτης που ειδικεύεται στην Τουρκία, ζητώντας να διατηρήσει την ανωνυμία του. Και αν δεν του παρασχεθεί, είπε ο διπλωμάτης, μπορεί να δημιουργήσει.


Οι αυξανόμενες εντάσεις μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας, και οι δύο μέλη του ΝΑΤΟ, απειλούν τώρα να προσθέσουν μια δύσκολη νέα διάσταση στις προσπάθειες της Ευρώπης να διατηρήσει την ενότητά της απέναντι στον πόλεμο της Ρωσίας στην Ουκρανία και τις συσσωρευμένες οικονομικές επιπτώσεις της.


Ήδη, ο κ. Ερντογάν έχει κάνει τον εαυτό του ενοχλητικό και απρόβλεπτο σύμμαχο για τους εταίρους του στο ΝΑΤΟ. Οι οικονομικές του προκλήσεις και η επιθυμία του να δημιουργήσει μια σταθερή σφαίρα ασφάλειας για την Τουρκία σε μια σκληρή γειτονιά τον έχουν ωθήσει ακόμη πιο κοντά στον Πρόεδρο Βλαντιμίρ Πούτιν της Ρωσίας.


Ο κ. Ερντογάν έχει κερδίσει κάποιο καταφύγιο από την ανοιχτή κριτική των συμμάχων λόγω των προσπαθειών του να μεσολαβήσει μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας, ειδικά στη συμφωνία για να επιτρέψει τις εξαγωγές ουκρανικών σιτηρών.


Ωστόσο, αρνήθηκε να επιβάλει κυρώσεις στη Ρωσία και συνεχίζει να παίρνει ρωσικό αέριο μέσω του αγωγού TurkStream, ενώ ζητά από τη Μόσχα να καθυστερήσει την πληρωμή για την ενέργεια.


Την Πέμπτη, ο κ. Ερντογάν συνάντησε τον κ. Πούτιν στο Καζακστάν, όπου συζήτησαν τη χρήση της Τουρκίας ως ενεργειακού κόμβου για την εξαγωγή περισσότερου ρωσικού φυσικού αερίου μετά την καταστροφή των αγωγών προς τη Γερμανία κάτω από τη Βαλτική Θάλασσα.


Οι εκλογές σε Ελλάδα και Τουρκία

Όμως είναι η κλιμακούμενη ρητορική κατά της Ελλάδας που τραβάει πλέον την ιδιαίτερη προσοχή.


Ο Σινάν Ούλγκεν, διευθυντής του EDAM, ενός ερευνητικού ιδρύματος με έδρα την Κωνσταντινούπολη, είπε ότι φυσικά υπήρχε μια εκλογική πτυχή στις ενέργειες του κ. Ερντογάν. Υπήρχαν όμως επίσης βαθιά ριζωμένα προβλήματα που ευνοούν τη χρόνια αστάθεια και τις επικίνδυνες εντάσεις.


«Η Τουρκία και η Ελλάδα έχουν μια σειρά από ανεπίλυτες διμερείς διαφορές», είπε, «και αυτό δημιουργεί ένα ευνοϊκό περιβάλλον κάθε φορά που ένας πολιτικός στην Άγκυρα ή στην Αθήνα θέλει να αυξήσει τις εντάσεις».


Οι δύο χώρες παραλίγο να πολεμήσουν τη δεκαετία του 1970 για την εξερεύνηση ενέργειας στο Αιγαίο, το 1995-96 για αμφισβητούμενες αξιώσεις για έναν ακατοίκητο σχηματισμό βράχου στην ανατολική Μεσόγειο και το 2020, ξανά για την εξερεύνηση ενέργειας σε αμφισβητούμενα ύδατα. «Και τώρα είμαστε πάλι σε αυτό», είπε ο κ. Ulgen. «Και γιατί; Λόγω εκλογών στην Τουρκία και την Ελλάδα».


Ο κ. Μητσοτάκης βρίσκεται επίσης σε προεκλογική εκστρατεία, με τις εκλογές να αναμένονται το προσεχές καλοκαίρι, στη σκιά του σκανδάλου spyware που έχουν τοποθετηθεί στα τηλέφωνα πολιτικών και δημοσιογράφων της αντιπολίτευσης. Όπως και στην Τουρκία, τίποτα δεν αρέσει στον ελληνικό πατριωτισμό περισσότερο από μια καλή διαμάχη με έναν παλιό εχθρό.


Προσπάθησε να φανεί ψύχραιμος χωρίς να κλιμακώσει. Αντιμέτωπος στο δείπνο στην Πράγα, ο κ. Μητσοτάκης απάντησε ότι οι ηγέτες πρέπει να λύνουν προβλήματα και όχι να δημιουργούν νέα, ότι είναι έτοιμος να συζητήσει όλα τα θέματα αλλά δεν μπορεί να μείνει σιωπηλός ενώ η Τουρκία απειλεί την κυριαρχία των ελληνικών νησιών.


«Όχι, κύριε Ερντογάν — όχι στον εκφοβισμό», είπε σε πρόσφατη ομιλία του. Είπε στους δημοσιογράφους ότι είναι ανοιχτός σε συνομιλίες με τον κ. Ερντογάν, λέγοντας ότι θεωρεί απίθανη τη στρατιωτική σύγκρουση. «Δεν πιστεύω ότι αυτό θα συμβεί ποτέ», είπε. Και αν, ο Θεός φυλάξοι, συνέβαινε, η Τουρκία θα λάμβανε μια απολύτως καταστροφική απάντηση».


Αναφερόταν στις ελληνικές στρατιωτικές ικανότητες που έχουν ενισχυθεί σημαντικά πρόσφατα στο πλαίσιο των διευρυμένων αμυντικών συμφωνιών με τη Γαλλία και τις Ηνωμένες Πολιτείες.


Ο κ. Μητσοτάκης εκμεταλλεύτηκε επίσης την αμερικανική ενόχληση για τις σχέσεις του κ. Ερντογάν με τη Ρωσία και την καθυστέρηση του να εγκρίνει τη διεύρυνση του ΝΑΤΟ με τη Φινλανδία και τη Σουηδία για την ενίσχυση των σχέσεων με την Ουάσιγκτον. Τον Μάιο, ήταν ο πρώτος Έλληνας πρωθυπουργός που μίλησε στο Κογκρέσο και το προέτρεψε να επανεξετάσει τις πωλήσεις όπλων στην Τουρκία.


Τα F-16 και τα εσωτερικά ζητήματα του Ερντογάν

Είπε ότι η Ελλάδα θα αγοράσει F-35, ενώ η Τουρκία, που αρνήθηκε τα F-35 λόγω της αγοράς του ρωσικού συστήματος αεράμυνας S-400, εξακολουθεί να πιέζει να αποκτήσει περισσότερα F-16 και κιτ εκσυγχρονισμού, χρησιμοποιώντας τη διεύρυνση του ΝΑΤΟ ως μοχλό.


Όμως ο κ. Ερντογάν αντιμετωπίζει σημαντικά προβλήματα στο εσωτερικό, καθιστώντας τις εντάσεις με την Ελλάδα έναν εύκολο και παραδοσιακό τρόπο για να αποσπάσει την προσοχή και να συγκεντρώσει την υποστήριξη.


Ο κ. Ερντογάν προεδρεύει μιας οικονομίας υπό καταστροφή, με τον πληθωρισμό να τρέχει επίσημα στο 83% ετησίως – αλλά πιθανότατα υψηλότερο – και το νόμισμα να υποτιμάται. Το κατά κεφαλήν ακαθάριστο εγχώριο προϊόν της Τουρκίας, ένα μέτρο πλούτου, μειώθηκε σε περίπου 7.500 δολάρια από περισσότερα από 12.600 δολάρια το 2013, με βάση τον πραγματικό πληθυσμό της Τουρκίας, ο οποίος περιλαμβάνει τώρα περίπου τέσσερα εκατομμύρια Σύρους πρόσφυγες, σύμφωνα με τον Bilge Yilmaz, καθηγητή στο Wharton School. του Πανεπιστημίου της Πενσυλβάνια.


Ο κ. Ερντογάν συνέχισε να μειώνει τα επιτόκια σε σχέση με τις συμβατικές οικονομικές συμβουλές. «Πρέπει να αντιστρέψουμε τη νομισματική πολιτική», είπε ο κ. Γιλμάζ, ο οποίος διαφημίζεται ως πιθανός υπουργός Οικονομικών σε περίπτωση που ο κ. Ερντογάν χάσει τις εκλογές. «Μια ισχυρή προσαρμογή της οικονομίας δεν θα είναι εύκολη».


Αυξάνεται επίσης η λαϊκή δυσαρέσκεια για το συνεχιζόμενο κόστος των προσφύγων, τους οποίους παρέλαβε ο κ. Ερντογάν ως γενναιόδωρη χειρονομία προς τους μουσουλμάνους που αντιμετωπίζουν δυσκολίες.


Ωστόσο, ο κ. Ερντογάν πιστεύεται ότι έχει ένα σταθερό 30% των ψήφων ως βάση του και κυριαρχούν τα ελεγχόμενα από την κυβέρνηση μέσα ενημέρωσης, με πολλούς δημοσιογράφους της αντιπολίτευσης και πολιτικούς να φυλακίζονται ή να φιμώνονται.


Σε έκθεσή της την Τετάρτη, η Ευρωπαϊκή Ένωση επέκρινε τη «δημοκρατική οπισθοδρόμηση» και είπε ότι «στον τομέα της δημοκρατίας, του κράτους δικαίου και των θεμελιωδών δικαιωμάτων, η Τουρκία πρέπει να αντιστρέψει την αρνητική τάση κατά προτεραιότητα αντιμετωπίζοντας την αποδυνάμωση της αποτελεσματικής ελέγχους και ισορροπίες στο πολιτικό σύστημα».


Ωστόσο, σε αυτό το σημείο, οι αναλυτές πιστεύουν ότι ο κ. Ερντογάν μπορεί να χάσει την πλειοψηφία του στο Κοινοβούλιο και μπορεί απλώς να χάσει τις προεδρικές εκλογές.


Αυτή είναι μια ανάλυση που απορρίπτεται κατηγορηματικά από το Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης του κ. Ερντογάν, το AKP, δήλωσε ο Volkan Bozkir, πρώην διπλωμάτης και μέλος του κοινοβουλίου, ο οποίος λέει κατηγορηματικά ότι ο κ. Ερντογάν και το κόμμα του θα επανεκλεγούν.


Ο Κωνσταντίνος Φίλης, διευθυντής του Ινστιτούτου Παγκόσμιων Υποθέσεων στο Αμερικανικό Κολλέγιο Ελλάδος, πιστεύει ότι ο κ. Ερντογάν προσπαθεί να κρατήσει ανοιχτές όλες τις επιλογές, «προβάλλοντας την Ελλάδα ως βολική εξωτερική απειλή και δημιουργώντας ένα επικίνδυνο πλαίσιο εντός του οποίου θα μπορούσε να δικαιολογήσει πιθανή κίνηση κατά της Ελλάδας εκ των προτέρων».


Όσο για την Ουάσιγκτον, είπε, λένε στον κ. Ερντογάν: «Σας ευχαριστώ για αυτό που κάνατε στην Ουκρανία, φυσικά δεν έχετε επιβάλει κυρώσεις στη Ρωσία, αλλά εντάξει, είστε σε δύσκολη θέση, στρατηγικά, διπλωματικά, οικονομικά — αλλά μην τολμήσετε να κάνετε κάτι στο Αιγαίο ή στην Ανατολική Μεσόγειο που θα φέρει προβλήματα στο ΝΑΤΟ».

Δεν υπάρχουν σχόλια :